سکوت تلخ

تو مپندار كه خاموشي من ، هست برهان فراموشي من

 
تاکید رهبر اصلاحات بر لزوم تغییر وضع کنونی
نویسنده : Naghooos - ساعت ٢:۳۱ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٥ اردیبهشت ۱۳۸۸
 

 
 تاکید رهبر اصلاحات بر لزوم تغییر وضع کنونی 
 
اعتماد-کیوان مهرگان: چه بپذیریم، چه نپذیریم، چه خوش مان بیاید، چه خوش مان نیاید، جایگاهی که خاتمی بر آن تکیه زده، جایگاه ممتازی است. متمایز بودنش هم دلیل روشنی دارد. هیچ یک از رجال سیاسی ایران تجربه آمدن و انصراف خاتمی را نداشته اند اما باز به اندازه رهبر اصلاحات محبوب نیستند. فرآیند پذیرش نامزدی خاتمی و بعد انصراف او از نامزدی اگر برای هر رجل سیاسی اتفاق می افتاد تا اطلاع ثانوی او را بازنشسته سیاسی می‌کرد اما تنها خاتمی بود که توانست این تهدید را به یک فرصت طلایی برای اصلاحات تبدیل کند. با این حال وقتی فرصتی برای پرسش و پاسخ از رئیس جمهور دوران اصلاحات مهیا شد باز هم موضوع انصراف از نامزدی و نسبت آن با اخلاق سیاسی، منفعت عمومی و ایثار ملی محور مصاحبه قرار گرفت و خاتمی هم صمیمانه به آنها پاسخ گفت. خاتمی این روزها فراتر از جغرافیای ایران در جست وجوی راهی برای پژواک صدایی متفاوت از جمعیت یک و نیم میلیاردی جهان اسلام است؛ صدایی که اگر مجال یابد می تواند تا سال ها در گوش جهان طنین انداز شود.

-اخلاق سیاسی در قاموس شما چیست و چه رابطه یی با منافع شخصی و ملی دارد. اگر یک اقدام برخلاف اخلاق سیاسی شما باشد اما منفعت عمومی در آن مستتر باشد کدام یک را انتخاب می کنید؟

برای رفع ابهامی که در پرسش هست باید نکاتی را توضیح بدهم. نسبت میان اخلاق و سیاست و نیز اخلاق فردی و اخلاق مدنی و همچنین نسبت میان منفعت عمومی و اخلاق، نیاز به توضیح مبسوط دارد که فعلاً مجال آن نیست. ولی اجمالاً گفتنی است که اخلاق در قدیم بیشتر مقدمه سیاست بود؛ مخصوصاً در آثار بزرگانی چون افلاطون و فارابی (و حتی به نحوی در اخلاق ارسطو) متافیزیک و مباحث مابعدالطبیعی هم به نحوی در ذیل و ظل سیاست مورد بحث قرار می گرفت یعنی می توانیم اخلاق این بزرگان را نوعی اخلاق مدنی به حساب آوریم. بعد از فروپاشی شهرهای یونان در جمهوری و امپراتوری «روم» اخلاق مورد اهتمام بیشتر قرار گرفت. در دنیای اسلام هم اخلاق نظری در کنار اخلاق عملی و تهذیب نفس همچون عرفان نظری در کنار عرفان عملی مورد تامل و اهتمام بود و آثار ارزنده‌یی نیز در این حوزه عرضه شده است ولی به خصوص در دنیای اسلام به جهاتی که اینک مجال طرح آنها نیست و تا حدودی در کتاب «آیین و اندیشه در دام خودکامگی» کوشیده‌ام به موضوع اشاره داشته باشم به جهت سوق داده شدن سیاست به سوی استبداد نفسگیر پس از دوران پیامبر اکرم(ص) و صدر اسلام از جمله در دوران کوتاه ولی طلایی حکومت امام علی(ع) اولاً تامل در سیاست روز به روز کمتر و کمرنگ تر شد و اندیشه بیشتر به وادی بی انتهای مابعدالطبیعه و فلسفه نظری سوق داده شد، ثانیاً اخلاق نیز بیشتر جنبه فردی گرفت. در دوران جدید به خصوص از زمان ماکیاولی به بعد به رغم همه بحث و نظرها، در حوزه عملی، سیاست از اخلاق تهی شد و یکی از مصیبت های بشر امروز این است که «سودانگاری» جای «خیراندیشی» و «خیرخواهی» را در عرصه عمل (و حتی نظر در خیلی از جهات) گرفته است. باری، استبداد به هر شکل و صورتش و نیز ماده گرایی و سودانگاری با اخلاق میانه یی ندارد. در استبداد همه چیز (از جمله دین، علم، هنر و...) در خدمت قدرت خودکامه است و در سودانگاری همه چیز مایه سوداگری است و تنها «سود» آن هم نوعاً سود مادی، آن هم برای بعضی ملت ها و در درون ملت برای بخشی از ملت مورد اهتمام است. آنچه باید به آن توجه داشت همه این امور است. نگاه به خیر و زیبایی بدون توجه به هیچ چیز جز خیر و زیبایی است که اخلاق را محقق می کند.

اگر چنین شد، هم شخصیت فرد اخلاقی است و هم سیاست و جامعه اخلاقی خواهد شد. با این توضیح، این پرسش که «اگر اقدامی برخلاف اخلاق سیاسی شما، باشد اما منفعت عمومی در آن مستتر باشد، کدام یک را انتخاب می کنید»، معنای مïحîصلی ندارد.

-اگرچه بسیاری از ناظران اجتماعی رفتار مبتنی بر کناره گیری از رقابت های انتخاباتی را از نظر فردی کاری اخلاقی قلمداد کردند اما بسیاری افراد بودند که در این اقدام شما به دلیل بلند شدن امید اجتماعی و سپس سرخوردگی برخی نیروها، آن را منطبق بر ایثار ملی قلمداد نکردند. این دوگانگی چگونه قابل توضیح است؟

ابراز لطف و احساسات مردم به خصوص جوانان عزیز به خودم را بزرگ ترین سرمایه و مایه افتخار می دانم. ولی آیا قبول ندارید که شاید عمده ترین سبب این محبت و اقدام این باشد که مردم مرا فردی اخلاقی تصور کرده اند که اهل دروغ و فریب نیست و قصد خدمت دارد و به مردم احترام می گذارد؟ و نیز اگر دقت کنیم در پس این احساسات نوعی عقلانیت نیز نهفته است که بحمدالله ملت ما و به خصوص نسل جوان از آن برخوردار است. این احساسات نسبت به این بنده کوچک خدا از اینجا ناشی می شود که وضع موجود را نمی پسندند و آن را درخور شأن والای ملت بزرگ نمی دانند و بر این باورند که مدیریت فعلی در به کارگیری امکانات کشور و استفاده از فرصت ها برای توسعه و پیشرفت و اعتلای میهن ناموفق بوده است و در جهت آرمان های بلند انقلاب و آنچه مردم می خواستند و می خواهند حرکت نکرده است. به خصوص از اینکه ارزش ها بی محابا صرف توجیه سلیقه ها و رفتارهای خاص می شود راضی نیستند و دیگر اینکه مردم می پنداشتند بنده قادر به تغییر دادن اوضاع و جلوگیری از این انحراف بوده ام. اگر چنین است بر این باورم که خواست عقلانی همه کسانی که به من اظهار لطف کرده و می کنند بدون حضور من در صحنه به عنوان نامزد انتخابات هم قابل برآورده شدن است. از طرف دیگر، تلقی مبارزه بر سر قدرت و نیز عدم وفاداری من به قولی که داده ام می توانست به ذهنیت و اعتماد جامعه لطمه بزند. من معتقدم اکنون کسانی که بتوانند خواست های اکثریت را (در حد امکان) برآورده کنند در صحنه هستند به خصوص با آمدن جناب آقای مهندس موسوی با آن سابقه کاری و شخصیت دینی و انقلابی و برخورداری از روشن بینی و راه تامین نظر مردم باز است. وظیفه من و شما - و به خصوص نامزدهای موجود- عبارت است از آگاه کردن مردم و برانگیختن حسن تعهد و مسوولیت برای شرکت گسترده در انتخابات که اگر چنین شود با همت خود مردم آنچه مورد خواست آنان است تحقق خواهد یافت و من هم در جای دیگر و به گونه یی دیگر و به یاری خدا در خدمت اسلام، ایران و مردم خواهم بود.

 

-در هرحال چه شما نامزد یک پست عالی اجرایی باشید چه نباشید یک سرمایه اجتماعی و به عنوان رهبر فکری جریان اصلاح طلب مطرح هستید. برنامه های شما برای این جایگاه که آن را رسماً چه بپذیرید چه نپذیرید متعلق به شماست، چیست؟

با سپاس از حسن نظر و لطف شما. سرمایه یی اگر هست متعلق به مردم است. در این مقطع مهم تاریخ ایران باید به پرورش نیرو ها و ایجاد ذهنیت مناسب در جامعه به خصوص نسل جوان برای زندگی در متن یک جامعه مردمسالار و حفظ و بسط آن اندیشید. این مردم هستند که باید نقش بی بدیل خود را در عرصه سرنوشت ایفا کنند. گذر از یک تاریخ استبدادزده آن هم در زمینی لغزان که همه ما، چه حاکمان و چه مردم، هر دم ممکن است به قعر دره استبدادگری و استبدادپذیری سقوط کنیم، کار آسانی نیست. تنها خواستن آزادی، استقلال، پیشرفت و عدالت (که بیش از یکصد سال است همه ما می خواهیم) کافی نیست. فراگیر شدن گفتمان مناسب و فراهم آمدن فرهنگ متناسب با این خواست نیز لازم است تا بستر تحقق آن باشد. و این کاری است که بیشتر در متن جامعه - و به اصطلاح از پایین- میسر است. و این رسالت بیشتر متوجه معلمان و روشنفکران جامعه است تا سیاستمداران. البته وجود دولت و حکومتی که دست کم در برابر این حرکت مانع تراشی نکند نیز لازم است. ما نیازمند حاکمانی هستیم که در درجه اول قانون و به خصوص قانون اساسی را جدی بگیرند و در چارچوب آن حرکت کنند، نه اینکه آن را زیر پا بگذارند یا بدتر از آن به صورت تحریف شده در مسیر خواست ها و منافع خاص غیر از منفعت عمومی سوءاستفاده کنند. امیدوارم با انتخاب درست مردم به این هدف نزدیک تر شویم. که در آن صورت بستر فعالیت آماده تر و هموارتر خواهد بود. در عرصه بین المللی هم امیدوارم بتوانم به دفاع از اسلام حقیقت، اسلام رحمت، اسلام انسان در برابر کج اندیشی های درون جهان اسلام و توطئه های بیرونی علیه آن و نیز دفاع از ایران و شأن والای ملت ایران قدمی بردارم. هرچند برای انجام این مهم امکانات من اندک است. من نمی خواهم و نمی توانم از هر امکانی استفاده کنم و محدودیت ها و تنگ نظری ها هم راه بهره گیری از امکانات مشروع را نیز تنگ کرده است ولی کارهای اساسی همیشه در زمین هموار و زمینه مساعد و با سهولت انجام نمی گیرد.

-در چه شرایطی حاضر به پذیرش یک مسوولیت سیاسی نظیر ریاست جمهوری هستید؟

ترجیح می دهم به عنوان یک روحانی که کم و بیش از دنیای امروز و شرایط و مقتضیات آن نیز آگاه است و ان شاء الله درد دین و مردم را دارد، نه در مقام رسمی - که به هر حال در سطوح مختلف آن را آزموده ام - به خدمت خود ادامه دهم و انجام وظیفه کنم. در شرایط عادی هم بهتر و مناسب تر است کسانی که دوره های قانونی مسوولیت خود را یک بار انجام داده اند، میدان را به دیگران دهند. در یک نظام جاافتاده دموکراتیک و مردمسالار نباید شاهد پست های مادام العمر یا چرخش مسوولیت در دست افراد معدود و محدود باشیم. البته تداوم و تکرار عیبی ندارد در صورتی که زمینه و قدرت انتخاب گری مردم هم تکرار شود.

-اگر اصلاح طلبان شکست بخورند، نقش شما برجسته تر خواهد شد. آیا برنامه یی برای این شرایط دارید؟

بگذارید به جای اصلاح طلبان از اصلاحات سخن بگوییم؛ اصلاحات شکست ناپذیر است. گرچه همواره موانع و مشکلاتی در برابر آن هست ولی آن گونه که من آن را تعریف و مشخص کردم، اصلاحات از ریشه دارترین حرکت ها و جریان هایی است که در بیش از یک قرن گذشته وجود داشته است و در متن وجدان و خواست تاریخی مردم ریشه دارد. بنابراین شکست ناپذیر است. هر چند با وجود موانع و مشکلات درونی و بیرونی دیرتر و گران تر می تواند به اهداف خود برسد، ولی آنکه در نهایت محکوم به شکست است حرکت مقابل اصلاحات است. من معتقد نیستم عدم موفقیت در این مرحله از انتخابات به معنی شکست اصلاحات است، گرچه آن را نوعی شکست برای ملت می دانم. مساله فوری لزوم تغییر وضع کنونی است که اگر تغییر نکند همه زیان می کنند و موفقیت در این مرحله فقط و فقط با حضور فراگیر ملت حاصل خواهد شد، یعنی به رغم مشکلات و موانع ساختاری و رفتاری که در برابر روح قانون و وجهه مردمی انقلاب و نظام پدید آمده است، حضور گسترده مردم می تواند از همه آن موانع عبور و نتیجه را به نفع انقلاب، کشور، ملت و میهن تمام کند. به یاری خداوند اصلاحات ادامه خواهد یافت. اگر هم علمداری نداشته باشد یا علم از دست علمداری بیفتد، دیر یا زود علمدار پیدا خواهد شد. اصلاحات ماندنی است چرا که با خواست عمیق مردم و مصلحت جامعه پیوند دارد.

فîأîما الزبîدï فîیîذٍهîبï جïفîاء وî أîما مîا یîنفîعï الناسî فîیîمٍکïثï فًی الأîرٍضً

کف های روی آب یا طلای در حال ذوب از میان می رود ولی آب که مایه حیات است و طلا که نفع مردم در آن است، پایدار و ماندگار خواهد بود. ان شاءالله.

 


 
comment نظرات ()