سکوت تلخ

تو مپندار كه خاموشي من ، هست برهان فراموشي من

 
 
نویسنده : Naghooos - ساعت ۱۱:٤٤ ‎ق.ظ روز جمعه ۱٩ تیر ۱۳۸۳
 

حاکميت و جنبش دانشجويی؛ پنج سال پس از 18 تير
 

 
 
دانشجويان از اصلی ترين نيروهای خواهان اصلاحات سياسی محسوب می شدند
دانشجويان از اصلی ترين نيروهای خواهان اصلاحات سياسی محسوب می شدند
پنج سال پس از حمله به کوی دانشگاه تهران و وقايع دانشگاه تبريز، هجدهم تيرماه، همچنان نه تنها مهم ترين روز سال برای دانشجويان است، بلکه از جمله روزهايی است که مسئولان جمهوری اسلامی را وا می دارد تدابير ويژه ای اتخاذ کنند، اگرچه تاکيد می کنند نگرانی از فرا رسيدن اين روز ندارند.

مسيری که حوادث، در پنج سال گذشته در ايران پيموده اند و به ويژه سرگذشت فعاليت ها و تحرکات دانشجويی در سال های اخير، در پنجمين سالگرد حادثه 18 تير نتايجی را به همراه داشته که اگرچه در دو رويکرد به ظاهر متفاوت نمودار شده اند، اما معنای واحد و به هم پيوسته ای دارند.

افزايش تدابير امنيتی؛ کاهش تمايل به اعتراض

در آستانه فرا رسيدن 18 تير، به همان اندازه که رهبران جمهوری اسلامی بر شدت تدابير خود برای جلوگيری از هرگونه رخدادی که خود از آن به عنوان نا آرامی و اغتشاش ياد می کنند افزوده اند، فعالان دانشجويی نيز کمتر از هر زمان ديگری، کوشيده اند در گفتگو با مسئولان، امکانی برای برگزاری رسمی برنامه هايی به همين مناسبت را بيابند.

هر چند همان تلاش های اندک نيز امسال صريح تر و سريع تر از سال های قبل، با استناد به برخی مصوبه های شورای عالی امنيت ملی و يا حتی بدون ذکر دليلی قانونی رد شده اند و اين نکته به روشنی با دانشجويان در ميان گذاشته شده که حق برپايی هيچ مراسمی را برای بزرگداشت روز 18 تير ندارند.

تصميم قاطع حاکميت

به نظر می رسد جلوگيری از هر گونه تحرک و فعاليت اعتراض آميز به مناسبت 18 تير، پس از آنکه اين روز در سال های پس از 1378 به بستری آماده برای شکل گيری برخی نا آرامی ها بدل شد، تصميمی قاطع است که در بالاترين سطوح رهبری جمهوری اسلامی اتخاذ شده و دستگاه های امنيتی، اطلاعاتی، قضايی و اجرايی، فارغ از آنکه در اختيار کدام يک از دو جناح درون حاکميت قرار دارند، در عملی ساختن آن به توافق نظری کامل با يکديگر دست يافته اند.

در اين ميان، اگر چه محافظه کاران حتی در کلام نيز چندان تمايلی ندارند که فرا رسيدن سالگرد 18 را به ياد بياورند، فرماندهان انتظامی و نيز مسئولان وزارتخانه های کشور و علوم، با اتخاذ راهکارهايی نظير افزايش اقدامت امنيتی و انتظامی، عدم صدور مجوز برای هر نوع مراسم و نيز تلاش برای برگزاری امتحانات آخر ترم و تعطيلی خوابگاه ها تا پيش از 18 تير، زمينه را برای سپری شدن آرام اين روز جنجالی فراهم می کنند.

چنين فرآيندی، اگرچه می تواند تا مدتی موثر واقع شود، اما در عين حال به طور غير قابل اجتنابی باعث خواهد شد که جنبش دانشجويی در رويکرد تازه خود مبنی بر انتقاد بی پرده از نقش و عملکرد جناح اصلاح طلب درون حاکميت پابرجاتر شوند.

فقط در حد سخن

اصلاح طلبان جمهوری اسلامی، پس از واقعه 18 تير، هرچند حمله به خوابگاه دانشجويان را به شدت محکوم کردند، اما اقدامات آنان، در حالی که دو قوه از مجموع سه قوه حکومتی را در اختيار داشتند، در نهايت از سخن و انتقاد فراتر نرفت و نتيجه ای عملی در دفاع از دانشجويان را در پی نداشت.

حمله به خوابگاه دانشجويان باعث بروز نا آرامی های گسترده ای در چند شهر شد
حمله به خوابگاه دانشجويان باعث بروز نا آرامی های گسترده ای در چند شهر شد

به علاوه، جناح اصلاح طلب که اکنون قوه مقننه را نيز از دست داده، در تحقق شعارها و برنامه های خود نيز ناکام مانده و همين امر، بر شدت انتقاد دانشجويان، به عنوان يکی از اصلی ترين گروه های هوادار اصلاحات افزوده است.

در عين حال، فاصله گيری طيف چشمگيری از فعالان جنبش دانشجويی از اصلاح طلبان درون حاکميت از يک سو و تغيير موازنه قوا بين دو جناح در ماه های اخير از سوی ديگر نيز موجب شده که بخش قابل توجهی از چهره های شاخص جناح اصلاح طلب، دست کم همچون گذشته از جنبش دانشجويی و 18 تير سخن نگويند و در بهترين حالت، سکوت را بر هر حرف و اقدامی ترجيح دهند.

به اين ترتيب، سير حوادث به گونه ای است که با از بين رفتن يک لايه ميانجی، که در سال های اخير بين دانشجويان منتقد و ساختار قدرت، منطقه ای حايل را پديد آورده بود، جنبش دانشجويی به سويی حرکت خواهد کرد که در دورترين نقطه ممکن از جمهوری اسلامی به عنوان واحدی يکپارچه قرار گيرد؛ امری که کمترين پيامد آن، افزايش هزينه های برخوردهای آتی دانشجويان و حاکميت خواهد بود.

رسيدن به چنين وضعيتی، به طور مشخص و محسوس، فعاليت ها، رويکردها، شعارها و برنامه ها را در داخل جنبش دانشجويی نيز تحت تاثير قرار خواهد داد.

تقسيم بندی های پيچيده

گذشته از اکثريت خاموش دانشجويانی که جز در مواقع خاص تمايلی به حرکت های سياسی نشان نمی دهند، دانشجويان فعال را به طور عمومی می توان به دو گروه هوادار حاکميت( شامل وابستگان به محافظه کاران و نزديکان به اصلاح طلبان) و مخالف جمهوری اسلامی تقسيم کرد.

با اين همه، تقسيم بندی و تفکيک جزيی تر اين گروه ها مستلزم دقت بيشتری است؛ زيرا بسته به موقعيت، گاه بازشناسی آنها از يکديگر کاری دشوار است.

در شرايطی که گاه خواسته های طيف هايی از مخالفان جمهوری اسلامی و هواداران اصلاحات بر يکديگر منطبق می شود، دانشجويان هوادار جمهوری اسلامی همزمان نشان داده اند که علی رغم همه اختلاف نظرهای پردامنه خود، بر سر نکات بنيادين و کليدی مانند حفظ قانون اساسی موجود و بقای نظام در کنار هم قرار می گيرند.

خيابان های اطراف خوابگاه دانشگاه تهران به محل درگيری دانشجويان و نيروهای تندرو تبديل شد
خيابان های اطراف خوابگاه دانشگاه تهران به محل درگيری دانشجويان و نيروهای تندرو تبديل شد

از سوی ديگر، در حالی که شماری از تشکل ها و گروه های نزديک به جناح محافظه کار، مانند بسيج دانشجويی و جامعه اسلامی دانشجويان با حمايت کامل حاکميت می کوشند بر فعاليت های دانشجويی تسلط يابند، تشکل های دانشجويی هوادار اصلاحات نيز، در تعريف ميزان دوری و نزديکی خود به قدرت و معنای داشتن رويکردی انتقادی نسبت به حاکميت با موانع و ملاحظات متعددی دست به گريبانند.

همين ملاحظلات نه تنها دفتر تحکيم وحدت را، به عنوان بزرگترين تشکل هوادار اصلاحات به دو طيف علامه و شيراز تقسيم کرد، بلکه در درون طيف علامه نيز که اکنون مهمترين نمود جنبش دانشجويی در ايران محسوب می شود، تقسيم بندی های تازه ای را به وجود آورد که به ويژه حول محورهايی نظير ميزان انتقاد از اصلاح طلبان، تعيين شعارهای استراتژيک و مبانی فکری و نظری شکل گرفته اند.

خسته و بدون برنامه

با اين همه، هيچ يک از اين تشکل ها، حتی طيف علامه دفتر تحکيم وحدت، توانايی ساختاری و تشکيلاتی و از آن مهمتر، ظرفيت فکری و برنامه ای لازم برای جذب بخش قابل توجهی از جمعيت ميليونی دانشجويانی را نداشته اند که در سال های اخير اغلب در حالتی به سر برده اند که عمدتا از آن به عنوان بی تفاوتی، ياس و سرخوردگی و دلزدگی از سياست ياد شده است.

در سال های اخير، با آنکه گروه ها و تشکل های دانشجويی متعددی با رويکردها و برنامه هايی حتی راديکال پديد آمده اند، اما اين گروه ها نيز به دلايل گوناگون نظير مشکلات داخلی و برخوردهای حکومتی، امکانی برای گسترش و رشد نداشته اند.

همه اين مسايل، اکنون باعث شده که به ويژه طيف علامه دفتر تحکيم وحدت، از ضرورت بازنگری اساسی در ساختار تشکيلاتی و برنامه ای خود سخن به ميان آورد و حتی پايه ريزی تشکيلاتی جديد را مورد توجه قرار دهد که بتواند با سازماندهی جنبش دانشجويی، طيف های متنوع تر و گسترده تری از دانشجويان را در بر بگيرد و به خواسته های آنان پاسخ گويد.

با اين همه، بحث ها درباره تاسيس چنين تشکيلات جديدی که هر گروه با توجه با اهداف و خواسته های خود از آن با نام هايی چون "پارلمان دانشجويی"، "دفتر تحکيم دموکراسی" و "جنبش جمهوری خواهی و دموکراسی خواهی" ياد می کند، هنوز مراحل مقدماتی خود را می گذراند و به نظر می رسد که تحقق آن، به طور کامل به وضعيت عمومی جامعه و تحولات آتی در فضای سياسی کشور گره خورده است.

 


 
comment نظرات ()